نکات کلیدی مقاله :
• در 2025–2027، پیشبینیهای بانک جهانی از تداوم فشار نزولی روی قیمت سنگآهن حکایت دارد.
• همزمان، مسیر «فولاد کمکربن» و رشد زنجیره DRI/EAF باعث شده کیفیت خوراک (گَنگ پایینتر و Fe بالاتر) در تصمیم خریداران مهمتر شود.
• در صادرات کنسانتره آهن، اختلافات تجاری اغلب از جنس QC/COA (گواهی آنالیز/کیفیت)، روش نمونهبرداری و مرجع آزمایشگاه است؛ استانداردسازی اسناد، ریسک را کم میکند.
• در برخی مسیرها، موضوع ردیابی و الزامات اسنادی مرتبط با کربن نیز پررنگتر شده است (بهویژه در زنجیرههای متصل به اروپا).
• راهبرد عملی برای صادرکننده: فروش دوگریدی (استاندارد/کیفی) + ثبات کیفیت + قرارداد ضدریسک.
3 عدد برای چشمانداز قیمت سنگآهن
بانک جهانی در گزارش «Commodity Markets Outlook» خود، در بخش نمودارهای این گزارش، برآوردهایی برای روند قیمت سنگآهن در سالهای 2025 تا 2027 ارائه کرده است:
- 2025: کاهش حدود 10%
(سالبهسال) - 2026: کاهش حدود 4%
- 2027: کاهش حدود 4%
این اعداد به زبان ساده یعنی: بازار ممکن است در سطح شاخص، فضای رشد قیمتی پرشتابی نداشته باشد؛ بنابراین «کیفیت و اسناد» نقش پررنگتری در حفظ حاشیه سود پیدا میکنند.
بازار کنسانتره آهن در 2025–2026؛ قیمت و روندهای جهانی
در بازه 2025–2026، دو جریان همزمان مسیر بازار کنسانتره را شکل میدهد:
- فشار روی قیمت سنگآهن؛ بانک جهانی علاوه بر درصدهای کاهش، در تحلیلهای خود اشاره کرده که قیمت سنگآهن در 2026–2027 میتواند کاهش بیشتری داشته باشد و حتی پایینتر از سطحهای 2019 قرار بگیرد.
- افزایش اهمیت کیفیت خوراک؛ زیرا بخشهایی از صنعت فولاد به سمت مسیرهای کمکربن و بهویژه DRI/EAF حرکت میکنند. در این مسیر، خوراک باکیفیتتر (Fe بالاتر و گَنگ پایینتر) ارزش بیشتری پیدا میکند و حتی در بازارهای سخت، میتواند مبنای دریافت «پریمیوم» شود.
جمعبندی این بخش: در 2025–2026، صرفاً «قیمت جهانی سنگآهن» تعیینکننده نیست؛ تفاوت کیفیت محمولهها میتواند اختلاف معنیدار در قیمتگذاری ایجاد کند.
مشخصات کنسانتره آهن صادراتی؛ عیار، ناخالصیها و استانداردهای پذیرش
برای اینکه بحث دقیق باشد، ابتدا جایگاه محصول را روشن کنیم: کنسانتره آهن معمولاً محصول فرآوریشده با عیار بالاتر است (بهطور رایج حوالی 65% Fe یا بالاتر) که یا مستقیم به مصرف گندلهسازی/سینتر میرسد، یا در داخل به گندله تبدیل میشود و سپس وارد مرحله احیا/فولادسازی میشود.
نکته کلیدی این است که قیمت و پذیرش صادراتی فقط با عدد Fe تعیین نمیشود. خریدار (بهخصوص در زنجیرههای حساستر) به مجموعهای از شاخصها توجه میکند:
- Fe (Total): مبنای اصلی مذاکره
- گَنگ (SiO₂ و Al₂O₃): کاهش آنها معمولاً به معنی سرباره کمتر و بهرهوری بهتر است.
- P و S: برای کاربردهای خاص حساسیت ایجاد میکنند.
- رطوبت و دانهبندی: روی حمل، تخلیه، وزنکشی و اختلافات تجاری اثر مستقیم دارد.
- قابلیت گندلهسازی (Pelletability): برای مشتری گندلهساز «کلیدی» است.
| عامل | روی قیمت چه اثری دارد؟ | نکته اجرایی |
|---|---|---|
| عیار Fe | معمولاً پریمیوم میدهد. | فقط Fe کافی نیست؛ «پکیج کیفیت» مهم است. |
| SiO₂ / Al₂O₃ | هرچه کمتر، بهتر | برای گندله و مسیرهای حساستر مهمتر است. |
| P و S | میتواند منجر به جریمه/محدودیت شود. | ثبات در چند محموله مهم است. |
| دانهبندی و رطوبت | روی حمل و تخلیه اثر دارد. | مبنا (Dry/As received) را شفاف کنید. |
|
قابلیت گندلهسازی |
میتواند پریمیوم بسازد. | اگر مقصد گندلهساز است، حیاتی است. |
| لجستیک و تحویل | گاهی از قیمت مهمتر میشود. | «قابلیت تحویل بهموقع» ارزش اقتصادی دارد. |
QC و COA کنسانتره آهن؛ بسته اسنادی استاندارد برای صادرات
در بسیاری از قراردادهای صادرات کنسانتره، اختلافات واقعی نه بر سر قیمت، بلکه بر سر این موارد شکل میگیرد:
روش نمونهبرداری، آزمایشگاه مرجع، پایه گزارشدهی (Dry/As Received) و نحوه اعمال جریمه/پاداش کیفیت.
برای کاهش ریسک، پیشنهاد میشود یک قالب ثابت QC/COA داشته باشید که حداقل موارد زیر را پوشش دهد:
- Fe، SiO₂، Al₂O₃، P، S، Moisture
- دانهبندی (حداقل یک یا دو شاخص کلیدی)
- ذکر مبنای آنالیز (Dry Basis یا As Received)
- ذکر استاندارد نمونهبرداری/بازرسی و مرجع آزمایشگاه
این استانداردسازی دو مزیت دارد:
- فرآیند فروش حرفهایتر میشود و اعتماد خریدار افزایش مییابد.
- احتمال اختلاف در مقصد و هزینههای ناشی از آن کاهش پیدا میکند.
قرارداد صادرات کنسانتره آهن؛ بندهای کلیدی و مدیریت ریسکهای گمرکی
در سال 2026 نیز، «ریسک مقرراتی» و «حساسیت اسنادی» در برخی مسیرها افزایش خواهد یافت. از طرف دیگر، در زنجیرههای متصل به اروپا، گفتگو درباره کربن و اسناد مرتبط هم پررنگتر میشود.
در صادرات کنسانتره آهن، ریسک اصلی معمولاً «قیمت» نیست؛ ریسکهای واقعی بیشتر از سه جا میآیند:
- اختلافات کیفیت (QC/COA)
- ابهام در وزن/مبنای محاسبه
- تغییرات مقرراتی و گمرکی
به همین دلیل، قرارداد باید طوری نوشته شود که مسیر اختلاف را از همان ابتدا ببندد و مسئولیتها را شفاف کند.
چرا موضوع «کربن» گاهی به مواد اولیه هم سرایت میکند؟
در اسناد راهنمای CBAM (برای اپراتورهای خارج از اتحادیه اروپا) به این اشاره شده که pellets و sinter میتوانند ذیل فرآیند جداگانه برای کد CN 2601 12 00 مطرح شوند.
همچنین خود چارچوب CBAM در مقررات اتحادیه اروپا تثبیت شده و بهروزرسانیهای اجرایی هم در 2025 ادامه داشته است.
نکته: این به معنی «یکسان بودن وضعیت همه انواع کنسانتره» نیست؛ اما به لحاظ تجاری، میتواند حساسیت واردکننده/خریدار را روی طبقهبندی، منشأ و دادههای قابل ارائه بیشتر کند.
هشت بندی که در قرارداد صادرات کنسانتره توصیه میشود همیشه داشته باشید:
مشخصات فنی و حدود پذیرش (Specs & Tolerances)
اولین لایه قرارداد، تعریف دقیق مشخصات کیفی است. صرف نوشتن «Fe 65%» کافی نیست. بهتر است بهصورت روشن درج شود:
- Fe (Total) و مبنای گزارشدهی (Dry Basis یا As Received)
- حدود SiO₂ و Al₂O₃ (گَنگ)
- سقف P و S
- رطوبت مجاز (Moisture) و روش اندازهگیری
- دانهبندی و شاخصهای فیزیکی (در صورت نیاز بازار مقصد)
- تلورانسها (Tolerance) و اینکه در صورت انحراف، چه اتفاقی میافتد (پاداش/جریمه/رد محموله)
نکته اجرایی: برای جلوگیری از اختلاف، «حد پذیرش» و «نحوه اعمال جریمه/پاداش» را کنار هم بنویسید، نه در دو بخش جدا.
نمونهبرداری، بازرسی و آزمایشگاه مرجع (Sampling & Assay)
بیشترین اختلافهای صادراتی از همین بخش شروع میشود. پیشنهاد میشود قرارداد صریحاً مشخص کند:
- روش نمونهبرداری (استاندارد مورد توافق یا روش اجرایی مشخص)
- زمان و محل نمونهبرداری (مبدأ، حین بارگیری، مقصد)
- بازرس/شرکت بازرسی (در صورت نیاز)
- آزمایشگاه مرجع و اینکه نتایج «نهایی» را چه مرجعی اعلام میکند
- سازوکار حل اختلاف آزمایشگاهی (مثلاً آزمایشگاه سوم/Referee Lab)
پیشنهاد عملی: اگر بازار مقصد سختگیر است، وجود یک «Referee Lab» از ابتدا، هزینه اختلافات بعدی را کم میکند.
وزنکشی و مبنای قیمتگذاری (WMT/DMT)
برای کنسانتره، تفاوت بین وزن تر و خشک میتواند اختلاف مالی قابلتوجه بسازد. بنابراین باید شفاف باشد:
- مبنای قیمت: WMT یا DMT
- روش تعیین رطوبت و نحوه تبدیل WMT به DMT
- مرجع وزنکشی: باسکول/درفت/گواهی وزن
- مسئولیت اختلافات وزنی و سقف مجاز اختلاف
فرمول جریمه/پاداش کیفیت (Penalty/Bonus)
برای اینکه فروش از «چانهزنی موردی» خارج شود، بهتر است فرمول روشن داشته باشید:
- پاداش برای Fe بالاتر از مبنا
- جریمه برای افزایش SiO₂/Al₂O₃ یا عبور P/S از سقف
- سقف جریمه و حدی که بعد از آن «حق رد محموله» ایجاد میشود.
نکته مهم: سقف جریمه را حتماً تعیین کنید تا اختلاف به دعوای باز و بیانتها تبدیل نشود.
تغییر مقررات و هزینههای گمرکی/تعرفهای (Change in Law / Duties)
در 2025–2026، بهویژه در مسیرهای صادراتی حساستر، امکان تغییر در عوارض، رویههای گمرکی، محدودیتهای وارداتی/صادراتی، و الزامات اسنادی وجود دارد. بند زیر برای کاهش ریسک توصیه میشود:
- اگر بعد از امضا، هزینه جدیدی (تعرفه/عوارض/الزام مجوز/هزینه بندری/مقررات جدید) ایجاد شد، طرفین ظرف مدت مشخص مذاکره و تعدیل کنند.
- تعیین کنید هزینه جدید به قیمت اضافه میشود یا از مبلغ قابل پرداخت کسر/تهاتر میشود.
- اگر توافق حاصل نشد، امکان تعلیق محمولههای بعدی بدون جریمه پیشبینی شود.
طبقهبندی کالا (HS/CN) و تطبیق اسناد
اختلاف در کد کالا میتواند به تأخیر، جریمه یا حتی توقف ترخیص منجر شود. قرارداد بهتر است شامل:
- کد HS/CN مورد توافق
- مسئولیت تهیه اسناد گمرکی (COO، فاکتور، پکینگ، گواهی بازرسی و…)
- تعهد خریدار برای اعلام الزامات اسنادی اضافی پیش از بارگیری
شروط تحویل و ریسک لجستیک (Incoterms + Demurrage/Despatch)
بخش حمل و تحویل را بهصورت عملی ببندید:
- Incoterms (FOB/CFR/CIF و…)
- پنجره بارگیری (Laycan)
- دموراژ/دیسپچ و نرخها
- مسئولیت تأخیر ناشی از تشریفات بندری/گمرکی
پرداخت و ریسک وصول (Payment Terms)
در صادرات مواد معدنی، شفافیت پرداخت حیاتی است:
- نوع پرداخت (LC/TT/DA/DP و…)
- مرحلهبندی پرداخت (پیشپرداخت/پس از بارنامه/پس از COA نهایی)
- سازوکار تعدیل نهایی بر اساس نتیجه آزمایشگاه مرجع
نقشه راه صادرات کنسانتره ایران در 2025–2026؛ از جنگ قیمت تا فروش حرفهای
این بخش، نسخه اجرایی تصمیمگیری است:
1) فروش دوگریدی (برای خروج از فشار قیمت)
به جای یک پیشنهاد واحد، دو گزینه ارائه کنید:
- Pellet Feed : Option A استاندارد (حجممحور، بازار بازتر، رقابت قیمتی بیشتر)
- Option B: گرید کیفیتر/پایدارتر (بازار سختگیرتر، امکان پریمیوم بیشتر) ،
این مدل باعث میشود مذاکره فقط حول «کاهش نرخ» نچرخد.
2) سه سناریو محتمل و اقدام مناسب
| کار درست شما | نشانهها | سناریو 2025–2026 |
|---|---|---|
| تمرکز روی پریمیوم کیفیت + قرارداد کوتاهتر/منعطف | فشار روی نرخها، چانهزنی سخت | افت قیمت شاخص سنگآهن ادامه دارد. |
| پک اسناد ثابت + مرجع نمونهبرداری/آزمایشگاه + شفافیت | سوالهای بیشتر روی QC و کد کالا | بازارها سختگیرتر میشوند. (اسناد/طبقهبندی/ریسک) |
| بهینهسازی محصول برای زنجیرههای حساستر + ثبات چندمحمولهای | حساسیت به گَنگ و ثبات کیفیت | تقاضای خوراک باکیفیت برای DRI/گندله پررنگتر میشود. |
3) چکلیست اجرایی (مختصر و قابل اجرا)
- پک QC استاندارد برای هر محموله (COA کامل + مبنا + روش نمونهبرداری)
- مدیریت ثبات کیفیت (کنترل نوسان و گزارشدهی شفاف)
- قرارداد ضدریسک (نمونهبرداری/مرجع + penalty/bonus + change in law)
- توضیح کاربرد محصول (گندله/سینتر/بازار هدف)
- آمادگی اسنادی برای مشتریهای حساستر (بهویژه زنجیرههای متصل به اروپا)
سؤالات متدوال
- کنسانتره آهن در 2026 گران میشود یا ارزان؟
برآورد بانک جهانی از کاهش قیمت سنگآهن در 2026–2027 حکایت دارد؛ با این حال، کیفیت میتواند باعث تفاوت قیمت محمولهها (پریمیوم/دیسکانت) شود. - چرا کیفیت کنسانتره مهمتر شده است؟
به دلیل افزایش توجه به مسیرهای کمکربن و DRI/EAF، دسترسی به خوراک مناسبتر (Fe بالاتر و گَنگ پایینتر) به یک مزیت رقابتی تبدیل شده است. - آیا قوانین کربنی اروپا روی کنسانتره هم اثر دارد؟
در اسناد راهنمای CBAM، به نقش برخی محصولات آگلومره مانند pellets/sinter و کد CN مرتبط اشاره شده که میتواند حساسیت واردکننده را نسبت به طبقهبندی و اسناد افزایش دهد. - مهمترین اقدام برای صادرات کنسانتره ایران در بازار سخت چیست؟
استانداردسازی QC/COA، ثبات کیفیت در چند محموله، و قراردادی که نمونهبرداری/آزمایشگاه مرجع و فرمول جریمه/پاداش و بند تغییر مقررات را دقیق مشخص کند. - عیار مناسب کنسانتره آهن صادراتی چند درصد است؟
معمولاً بازار برای کنسانتره صادراتی عیار حدود 65% به بالا را میپسندد و برای گریدهای باکیفیتتر (مناسب گندله/DRI) عیار بالاتر مزیت مذاکره ایجاد میکند. - SiO2 و Al2O3 در کنسانتره صادراتی چقدر باید باشد؟
هرچه SiO2 و Al2O3 پایینتر باشد بهتر است؛ چون گَنگ کمتر یعنی سرباره کمتر، راندمان بهتر و هزینه پایینتر برای خریدار. در معاملات، همین دو عدد خیلی روی پریمیوم/دیسکانت اثر میگذارند. - فسفر و گوگرد مجاز در کنسانتره صادراتی چقدر است؟
حد دقیق به قرارداد و بازار مقصد بستگی دارد، اما اغلب خریداران روی کنترل P و S حساساند و معمولاً در قرارداد سقف تعیین میکنند. نکته کلیدی این است که «ثبات» P و S در چند محموله، به اندازه عدد اسمی مهم است. - رطوبت (Moisture) در صادرات کنسانتره چرا مهم است؟
رطوبت بالا میتواند وزن ناخالص را زیاد کند، ریسک چسبندگی/تخلیه را بالا ببرد و اختلافات وزنی و هزینه حمل ایجاد کند. برای همین باید مبنای قیمتگذاری (WMT/DMT) و روش اندازهگیری رطوبت در قرارداد شفاف باشد. - COA/QC کنسانتره باید شامل چه مواردی باشد؟
حداقل شامل Fe، SiO2، Al2O3، P، S، Moisture و در صورت امکان دانهبندی. همچنین باید مشخص شود نتایج بر پایه Dry است یا As Received و مرجع آزمایشگاه کدام است. - تفاوت Pellet Feed و کنسانتره DR-grade چیست؟
Pellet Feed برای گندلهسازی عمومی است؛ DR-grade معمولاً کیفیت سختگیرانهتر (بهخصوص گَنگ پایینتر و ثبات بالاتر) دارد و برای زنجیرههای حساستر (گندله DR/DRI) مناسبتر است؛ در نتیجه امکان پریمیوم هم بیشتر است. - در قرارداد صادرات کنسانتره، چه بندهایی حیاتیاند؟
سه مورد کلیدی: تعریف نمونهبرداری و آزمایشگاه مرجع، فرمول جریمه/پاداش کیفیت، و بند تغییر مقررات/هزینههای گمرکی و تعرفهای تا اختلافات به مقصد کشیده نشود. - برای فروش بهتر در 2025–2026، بهترین تاکتیک چیست؟
پیشنهاد دو گزینهای (Option A استاندارد + Option B باکیفیتتر)، یک پک اسناد ثابت برای هر محموله، و قرارداد ضدریسک؛ این ترکیب شما را از جنگ قیمت صرف خارج میکند.
جمعبندی
این گزارش به بازه 2025–2026 میپردازد و چشمانداز 2026 را نیز در دو محور اصلی پوشش میدهد: نخست، از منظر بازار و قیمتها؛ جایی که برآوردهای بینالمللی از تداوم فشار قیمتی بر سنگآهن در سال 2026 حکایت دارد. دوم، از منظر تجارت و مقررات؛ جایی که افزایش حساسیت خریداران به کیفیت، ثبات آنالیز و بسته اسنادی، و همچنین پررنگتر شدن ملاحظات کربنی در برخی مسیرهای فروش، ریسک و هزینههای اجرایی صادرات را در 2026 افزایش میدهد.
در نتیجه، موفقیت در صادرات کنسانتره در این دوره بیش از گذشته به ترکیب «قیمتگذاری رقابتی» با «کیفیت قابل اتکا، مستندسازی استاندارد و قراردادهای ضدریسک» وابسته است.